Voorziening

Voorzieningen vormen een verplicht onderdeel van de balans, naast het eigen vermogen en het vreemd vermogen. Ze behoren niet tot het eigen vermogen, ook niet als het eigen middelen zijn. Om die reden is het van belang ze scherp te onderscheiden van reserves, die wel altijd eigen vermogen vormen.

Het vormen van een voorziening houdt in eerste instantie in dat geld wordt vrijgemaakt en apart gezet met het oog op onzekere omstandigheden. Voorzieningen zijn in deze optiek een vorm van risico-afdekking. Als zich een onzekerheid in financieel opzicht voordoet, en die onzekerheid is kwantificeerbaar, dan is de gemeente verplicht een voorziening te vormen. Is de onzekerheid niet kwantificeerbaar, dan is vermelding in de paragraaf weerstandsvermogen verplicht.

Daarnaast zijn er in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) enkele vormen van voorziening genoemd die niet met risico afdekking te maken hebben, maar een ander doel dienen. De geldende regels komen op het volgende neer:

Voorzieningen dienen te worden gevormd voor op balansdatum bestaande of te verwachten verplichtingen en verliezen, waarvan de omvang onzeker is, maar redelijkerwijs in te schatten;
Onder bepaalde voorwaarden kunnen voorzieningen worden gevormd met het oog op een gelijkmatige verdeling van kosten over een aantal begrotingsjaren. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen bij kosten van onderhoudsvoorzieningen (in het verleden werden voor dit soort kosten egalisatiereserves in het leven geroepen);
Tot de voorzieningen worden tevens gerekend de van derden verkregen middelen, die specifiek besteed moeten worden (veelal zijn dit rijksbijdragen, waarbij het saldo van lasten en baten apart gezet wordt in een voorziening).

De keuzevrijheid rond voorzieningen is vrij beperkt, omdat deze op grond van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) een min of meer verplichtend karakter hebben en in het resultaatbepalende deel van de begroting en jaarrekening zijn opgenomen.

Hoewel een en ander wettelijk is bepaald, kan de raad wel degelijk nadere regels stellen ten aanzien van de criteria van te vormen voorzieningen, de besluitvorming over de instelling en de onderbouwing ervan, alsmede de wijze van verantwoording daarover. De raad van Nijmegen heeft dat gedaan met de vaststelling van de nota reserves en voorzieningen in zijn vergadering van 4 en 11 oktober 2006.

De Rekenkamer heeft op diverse momenten onderzoek gedaan naar voorzieningen en daarover gerapporteerd aan de gemeenteraad:

onderzoek jaarstukken 2004 (september 2005);
brief aan de raad in het kader van nazorg onderzoek reserves en voorzieningen (februari 2006);
onderzoek jaarstukken 2005 (september 2006).

In het kader van het nazorgonderzoek rioolbeleid (2008) is de Rekenkamer nagegaan in hoeverre de regels uit BBV en de besluiten van de raad inzake reserves en voorzieningen zijn nageleefd. In de door de rekenkamer opgestelde handreiking financiële stromen rond de riolering (2009), is zij meer concreet ingegaan op de geldende regels en de daarin te maken keuzes. Aanleiding voor het opstellen van deze handreiking was het verschijnen van een nieuw Gemeentelijk Rioleringsplan.