Rechtmatigheid
De Rekenkamer heeft onder meer tot taak onderzoek te doen naar de rechtmatigheid van het bestuur. De accountant heeft tot taak de rechtmatigheid van de jaarrekening te controleren. Het verschil tussen deze twee taken blijkt uit Gemeentewet. De controle door de accountant heeft als doel het afgeven van een verklaring bij de jaarrekennig en het rapporteren aan de raad over de bevindingen tijdens deze controle (artikel 213 Gemeentewet). De raad is op grond van de wet de opdrachtgever van de accountant.
De wet geeft uitdrukkelijk aan dat het onderzoek door de Rekenkamer niet bevat de controle die tot de verklaring moet leiden. Voor het overige is het door de wetgever niet afgebakend. Wel is in de toelichting bij de wet de bedoeling te lezen dat de Rekenkamer vooral specifieke thema’s zal onderzoeken (artikel 182 Gemeentewet). Verder is aangegeven (en volgt uit de wet) dat het aan de Rekenkamer zelf is om haar onderszoekstaak te concretiseren. Zij is daarin onafhankelijk van de raad en het college. Mede op verzoek van de gemeenteraad heeft de Rekenkamer Nijmegen er tot en met 2007 voor gekozen haar rechtmatigheidsonderzoek te richten op de verantwoording over de begrotingsuitvoering zoals die plaatsvindt via de jaarstukken. Deze bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. De belangrijkste beleidsinformatie staat in het jaarverslag, welke buiten de controle van de accountant valt. De Rekenkamer beoordeelde het verantwoordingsproces en zij deed onderzoek naar de kwaliteit van de verantwoordingsinformatie én van de bedrijfsvoering in de verslagperiode. Tevens adviseerde de Rekenkamer de raad over de inhoud en de uitkomsten van de accountantscontrole. Ten slotte deed zij jaarlijks onderzoek naar een specifiek thema. De Rekenkamer heeft in januari 2008 besloten jaarlijks af te wegen of zij één of enkele onderdelen van de jaarstukken onderzoekt. Bij haar keuze houdt zij rekening met het thema-onderzoek dat de accountant van de raad opgedragen krijgt en de insteek die de auditcommissie kiest voor haar onderzoek naar de jaarstukken.
Het specifieke onderzoek betrof de afgelopen jaren het volgende:
- jaarrekening 2001 (PDF-file): rechtmatigheid subsidieverstrekking;
- jaarrekening 2002 (PDF-file): rechtmatigheid grondexploitaties;
- jaarrekening 2003 (PDF-file): rechtmatigheid uitvoering Verordening Wet Voorzieningen Gehandicapten.
Wanneer gesproken wordt over rechtmatigheid en controle van de rechtmatigheid wordt meestal gedoeld op de controle van de accountant. Daar gaan wij op deze plaats nader op in.
Sinds de jaarrekening 2004 dient de accountant niet alleen te controleren op getrouwheid, maar ook op rechtmatigheid. Hij gaat bij zijn controle van de rechtmatigheid na of lasten, baten en balansmutaties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en van toepassing zijnde wettelijke regelingen, waaronder verordeningen. Wettelijke regels zijn wetten in formele zin of regelingen krachtens de wet.
Bij zijn controle hanteert de accountant goedkeuringstoleranties. De goedkeuringstoleranties gelden voor de getrouwheid en de rechtmatigheid samen. Voor het verkrijgen van een goedkeurende verklaring bij de jaarrekening, mogen de fouten in de jaarrekening (voor de getrouwheid en rechtmatigheid samen) niet meer dan 1% van de totale lasten bedragen; bovendien mogen de onzekerheden in de controle (ook weer voor de getrouwheid en rechtmatigheid samen) niet meer dan 3% van de totale lasten bedragen.
Afhankelijk van de omvang van de fouten en de onzekerheden in de jaarrekening geeft de accountant één van de volgende verklaringen af.
| Aard accountantsverklaring | ||||
| goed keurend | met beperking | oordeelont- houding | afkeurend | |
| fouten in de jaarrekening (% van de lasten) | < 1% | > 1% < 3% | - | > 3% |
| onzekerheden in de controle (% van de lasten) | < 3% | > 3% < 10% | > 10% | - |
Wij hebben de gemeenteraad op diverse momenten geadviseerd over de (invulling van de) rechtmatigheidcontrole. De belangrijkste zijn:
- juli 2003:rapport onderzoek jaarstukken 2002;
- november 2003: rapport onderzoek rechtmatigheid, case grondexploitaties;
- juli 2004: rapport onderzoek jaarstukken 2003;
- 12 oktober 2004: brief ‘rechtmatigheid’;
- september 2005: rapport onderzoek jaarstukken 2004;
- 17 oktober 2005: brief ‘schone begroting’;
- 1 februari 2006: brief ‘schone begroting’;
- 21 juni 2006: brief ‘normen en toetsingskader’;
- september 2006: rapport onderzoek jaarstukken 2005;
- mei 2007: rapport onderzoek jaarstukken 2006.
