De Valkhofburcht en donjon

In 1152 bouwde keizer Frederik I Barbarossa op en rond de verwaarloosde palts van Karel de Grote een immense burcht. De burcht lag aanvankelijk nog buiten de omwalling, omgeven door een gracht en eigen ommuring. Omstreeks 1350 werd de burcht bij de stad getrokken.

De enorme donjon, die de kern vormde van het complex, bepaalde ruim 600 jaar het gezicht van de stad Nijmegen. In 1795 werd het tufstenen bouwwerk in opdracht van het bestuur van Gelderland aan handelaren verkocht. De burcht werd afgebroken en de tufstenen werden vermalen tot tras, een materiaal dat nodig is bij de aanmaak van cement. Enorme steenmassa’s zijn naar de Zaankant verscheept. Het cement is voor een groot deel in Amsterdamse gebouwen verwerkt en leverde de provinciekas de voor die tijd fenomenale som van 90.000 gulden op.

Wat is een donjon?
Een donjon was een zelfstandig bouwwerk, een grote kasteeltoren. De toren had geen ingang op de begane grond en kon alleen via ladders betreden worden. De toren diende als laatste toevluchtsoord bij een belegering.
Bij de Nijmeegse toren is dat wat anders geweest. De toren was vanaf het begin onderdeel van de burcht die Keizer Frederik I Barbarossa omstreeks 1150 liet neerzetten. De imposante Valkhofburcht kennen we van vele historische tekeningen en schilderijen. De benaming 'donjon' is dan ook feitelijk onjuist, maar omdat de term donjon ondertussen is ingeburgerd, houden we er gemakshalve aan vast.