Market Garden in Nijmegen

Nijmegen wordt in september 1944 bevrijd gedurende de operatie Market Garden door de Canadezen, Amerikanen, Engelsen en Polen. Vóór die tijd was de stad in februari 1944 al gruwelijk getroffen door een bombardement van de Amerikanen. Bijna 800 mensen vonden daarbij de dood, duizenden werden dakloos en de binnenstad werd grotendeels verwoest. Wat nog overeind stond verwoestten, de Duitsers tijdens hun terugtocht in september 1944.

De geallieerden wisten Arnhem niet te bevrijden. Nijmegen bleef tot mei 1945 frontstad en werd vrijwel dagelijks bestookt vanaf de overzijde van de Waal. Na de bevrijding in september 1944 vielen er meer oorlogsdoden dan tijdens de hele oorlog. In totaal verloren 2200 Nijmegenaren het leven als gevolg van oorlogsgeweld.Daarmee behoort Nijmegen tot één van de zwaarst getroffen steden van ons land.

De oversteek
De Operatie Market Garden start op zondag 17 september 1944. Het doel van de operatie: via aanvallen door luchtlandingstroepen de bruggen over de grote rivieren en kanalen in het bezette Nederland in handen krijgen. Zo kan het grondleger snel over de bruggen oprukken naar de Duitse industrie in het Ruhrgebied en de oorlog wellicht nog in hetzelfde jaar beëindigen.
Om een doorbraak te forceren, steken op woensdag 20 september de para’s van het U.S. 504th Parachute Infantry Regiment in 26 canvasbootjes de Waal over; in het zicht van Duitse mitrailleurs achter de dijk en Duits geschut op Fort Beneden-Lent. Het Duitse geschut werd uitgeschakeld en de spoorbrug en de verkeersbrug werden daarna van twee kanten aangevallen. Zij vielen aan het einde van de middag in geallieerde handen. De verliezen onder de para’s waren hoog, maar Nijmegen was dankzij hun inzet eindelijk bevrijd! Deze ongelooflijk moedige oversteek is de moeite van het herinneren én doorvertellen waard.

Markante Nijmegenaar tijdens de bevrijding was Jan van Hoof (1922). Toen de oorlog uitbrak, meldde hij zich direct aan bij de ondergrondse. Samen met collega-voortrekkers (stamleden) heeft hij toen menig sterk staaltje uitgehaald. In de zomer van 1944 was de opmars van de geallieerden ver gevorderd. Om te voorkomen dat de Engelsen te dichtbij zouden komen, hadden de Duitsers de brug over de Waal bij Nijmegen van springladingen voorzien. Deze belangrijke brug moest echter behouden blijven. Op 18 september 1944 ging Jan van Hoof, helemaal alleen, naar de brug toe om, onder gevaar voor eigen leven de leidingen naar de springladingen door te knippen. De dag daarop werd hij, als gids van een groep Engelsen in Nijmegen, koelbloedig door de Duitsers neergeschoten. Op het Keizer Traianusplein in Nijmegen staat het monument voor Jan van Hoof; het is een bronzen beeld van een mannenfiguur met vlag.

Nijmegen verlofstad
Nadat Nijmegen was bevrijd, werd Nijmegen verlofstad voor de soldaten aan hel Duitse front. Zij werden naar Nijmegen gestuurd voor klein verlof. Nijmegen kwam op de lijn te liggen tussen de strijdende partijen. In het centrum en ten zuiden van de stad zaten de geallieerden. Ten noorden en in het oosten de Duitsers. De stad werd een half jaar lang bestookt met Duitse granaten en bommen.
Ondanks het enorme gevaar heerste er ook een sfeer van bevrijding in de stad. Dit vrijheidsgevoel werd gevierd met dansavonden, onder andere in concertgebouw de Vereeniging.
Uit angst voor een nieuwe grote geallieerde aanval, zette de Duitse legerleiding op 2 december 1944 de Betuwe onder water. Niet alleen in de Betuwe gingen de gevechten na het einde van Market Garden door, maar ook in het gebied bij Groesbeek, dat eerder op 17 september 1944 was bevrijd.
Groesbeek werd frontplaats en kwam onder hels vuur te liggen vanuit Kleve en het Duitse Reichswald. In totaal werden uit Groesbeek, Beek en omliggende dorpen bijna 30.000 mensen geëvacueerd.

Het Rijk van Nijmegen en de Betuwe behoorden tot de zwaarst getroffen delen van Nederland. In Nijmegen zijn 2.200 burgers ten gevolge van oorlogshandelingen omgekomen, waren er duizenden daklozen en telde men evenzovele verwoeste en beschadigde huizen.